هر دختر یاپسر در خانواده زرتشتی تا هنگامی که به سن خردمندی می رسید و توانایی اداره یک زندگی مشترک را داشت براساس تعالیم دینی اقدام به ازدواج می کرد . در انتخاب همسر در برخی از متون به برخی از معیارها و ویژگی های ظاهری اشاره شده است در گفتگوی خسرو قبادان پادشاه ساسانی با رهی در مورد ویژگی های فیزیکی زن به شرح ذیل اشاره شده است « دوازدهم فرماید وپرسد که کدام زن بهتر (است) ؟ رهی گوید که انوشه ( جاوید) باشید ! آن زنی بهتر (است) که از حیث اندیشه ، مرد دوست (باشد) . افزون بر این ، او را قامت میانه ، سینه پهن ، سر(و)  سرین(و) گردن موزون ، وپایش کوتاه ، و میان باریک ، و زیرپای گودی دار ، انگشتان بلند ، و اندامش نرم و گوشتالو ، و به پستان (دارای پستان خوب) ، ناخنش برفین، و گونه اش انارگون ، و چشمش بادام گونه ، و لب مرجانی ، و ابرو طاقدیس (گرد ،کمانی ) ، دندان سفید لطیف و خوشاب ، و گیسو سیاه و براق (و) دراز (باشد) ، و در بستر مردان سخن بی شرمانه نگوید» (5)

در ازدواج پاتخشایی آيین ها و رسوم خاصی  داشت که به شرح آن می پردازیم در این نوع ازدواج « قرار و ترتیب ازدواج را بزرگ خانواده داماد و سرپرست عروس ( معمولاپدرش ) می گذاشتند »(6) همچنین در کتاب کلیات تاریخ و تمدن ایران پیش از اسلام تالیف عزیزا... بیات در بخش ساسانیان بیان شده است که « برگزیدن شوهر برای دختران به پدر اختصاص داشت اگرپدر در قید حیات نبود شخص دیگر اجازه شوهر دادن دختر را داشت این حق نخست به مادر تعلق می گرفت و اگر مادر مرده بود متوجه یکی از اعمام یا خاله های دختر می شد . دختر خود مستقلا حق اختیار همسر نداشت از طرف دیگرپدر یا شخص دیگری که ولی دختر به شمار می رفت مکلف بود به مجرد رسیدن به سن بلوغ او را به شوهر دهد ، زیرا که منع دختر از زناشویی و تولید مثل گناه بزرگی محسوب می شد . معمولا وصلت به وسیله یک نفرواسطه به عمل می آمد . مهر را معین می کردند سپس شوهر مبلغی به پدر آن دختر می پرداخت ضمنا حق داشت آن پول را دربعضی موارد مجددا مطالبه کند مانند نازا بودن زن پدر حق نداشت دختر را در اختیار شوهری که انتخاب کرده بود بگذارد اگر دختر ابا می کردپدر حق نداشت او را بدین سبب محروم از ارث نماید .» (7)

در ازدواج پاتخشایی چنین به نظر می رسد که الگوی ازدواج براساس انتخاب والدین ، علاقه ، خرد و اختیار زن بوده است به شکلی که در یسن 53 زرتشت «پورچیستا ، جوان ترین دختر خود را می خواند تاپس از همپرسی و مشورت با خرد خویش ، اعلام دارد که آیا جاماسب ، مرد برگزیده را برای همسری خود شایسه می بیند !» در شروط ضمن عقد تعهداتی را داماد و عروس می پذیرفت از جمله این که « زن در نیمی از دارایی خود حق تصرف را دارد و همسرمی پذیرفت عروس می پذیرفت که در زندگانی از زنی و یگانگی و فرمانبرداری و ترس آگاهی در برابر شوهر ، و نیز از ایرانی بودن و بهدینی باز نگردد. داماد نیز تعهد می کند که او را به عنوان زن گرامی ،به عنوان کدبانو استوار دارد و خوراک وپوشاک او را در آسایش فراهم گرداند» (8)گواهان این قرارداد را امضاء می کردند.

پس از انتخاب دختر مناسب و گفتگوی والدین تعیین زمان و وقت عروسی فرا می رسید احتمالا در برپایی مراسم عروسی و جشن ازدواج سعی بر آن می شده است که این آغاز زندگی مشترک با مناسبت ها و جشن های سال تقارن و هم زمانی داشته باشد به همین جهت جشن عروسی را سعی می کردند با جشن های ملی مانند نوروز یا جشن های ماهیانه یا گاهنبار ها و یا جشن های مذهبی مانند جشن مهرگان ، سده ، جشن زایش زرتشت و ... برپا نمایند.

چنین به نظر می رسد که برگزاری مراسم عروسی در ایامی که زن دوران قاعدگی خود را طی می کرد یا در اصطلاح حائض بود به هیچ وجه صورت نمی گرفت و حتی آن را بد یمن می دانستند به نحوی که « بایستی طفل خردسال را مواظبت کنند ، تا زن حائض نزدیک او نشود »(9)  با شروع مراسم ازدواج مطربان ، خوانندگان و گروه نوازندگان با اجرای برنامه های متنوع از قبیل ترانه خوانی ، آهنگ نوازی ، تار، سه تار ، نی ، سرنا و ... میهمانان را سرگرم می کردند . رقاصان با حرکات موزون و تماشایی خود و بند بازان با بند بازی در سرگرمی مردم نقش اساسی ایفا می کردند.

هرودت گوید :« یک ایرانی ثروتمند در جشن زادروز خود ممکن است یک گاو یا اسب یا شتر یا خر را در تنور بپزد و با آن به پذیرایی از میهمانان خود بپردازد ، و اگر تنگ دست باشد به پختن حیوانی کوچک تر اکتفا کند . خوراک اصلی چندان فراوان نیست ، اما انواع دسرها که بارها جداگانه به میهمانان تعارف می شوند بسیار فراوانند .»(10) احتمالا چنین ضیافت  و میهمانی در عروسی ها نیز برپا بود باپایان گرفتن مراسم ازدواج ،عروس خانواده خود را ترک می کرد و تحت سرپرستی شوهرش قرار می گرفت کابین عروس و جهیزی که با خود به خانه شوهر می آورد همواره از آن او بود .پس ازپایان ازدواج هدیه ازدواج به زوج و زوجه جوان داده می شد.